Veitst tú, hvat aminosýrur eru? Menniskju mugu fáa orku úr mati fyri at yvirliva og varðveita vanligan fysiologiskan vøkstur og menning. Hví mugu vit eta aminosýrur? Aminosýrur eru neyðugar fyri okkara kropp. Latið okkum tosa um virksemi og ávirkan av aminosýrum.
Virksemið hjá aminosýrum
1. Meltingin og upptøkan av proteini í kroppinum fer fram gjøgnum aminosýrur: Sum fremsta føðsluevnið í kroppinum er leikluturin hjá proteini í matføðing týðiligur. Tað kann tó ikki beinleiðis nýtast av mannakroppinum; í staðin verður tað nýtt eftir at hava verið brotið niður í aminosýrumolekyl.
2. At halda køvievnisjavnvágina: Tá góðskan og nøgdin av proteini í dagliga kostinum eru hóskandi, er nøgdin av køvievni, sum verður tikið inn, javnbjóðis nøgdini, sum verður útskilt í føði, urini og húð, sum verður kallað samlaða køvievnisjavnvágin. Í veruleikanum er tað javnvágin millum áhaldandi samanseting og niðurbróting av proteinum og aminosýrum. Dagliga proteininntøkan hjá einum vanligum persóni skal haldast innan fyri eitt ávíst mark. Tá inntøkan knappliga økist ella minkar, kann kroppurin framvegis regulera nøgdina av proteinskifti fyri at varðveita nitrogenjavnvágina. Ov nógv proteininntøka, sum fer upp um reguleringsførleikan hjá kroppinum, fer at órógva javnvágsmekanismuna. Sjálvt við fullkomiliga manglandi proteininntøku, so heldur vevnaðarproteinið í kroppinum fram at niðurbrótast, og tað førir til eina áhaldandi negativa nitrogenjavnvág. Um hetta ikki verður rættað skjótt, fer hetta at enda at føra til mótevnisdeyða.
Virksemið hjá aminosýrum
-ketosýrur, sum verða framleiddar við niðurbróting av aminosýrum, verða umbroyttar umvegis antin kolhydrat- ella lipidleiðir, alt eftir teirra serligu eginleikum. -ketosýrur kunnu endursyntetiserast til nýggjar aminosýrur, umskapast til sukur ella feitt, ella oxiderast og niðurbrótast aftur til H2-karboks, CO2 orku. Ensymir eru evnafrøðiliga samansett av proteinum (gjørd úr aminosýrumýlum), so sum amylasu, pepsin, kolinesterasu, kolhydrasu og transaminasu. Nitrogenhormon eru samansett av proteinum ella avleiddu evnum av teimum, so sum vakstrarhormoni, skjaldbøkur-stimbrandi hormoni, adrenalin, insulini og enterotropiskum hormoni. Summar vitaminir eru myndaðar úr aminosýrum ella eru til saman við proteinum. Ensymir, hormon og vitaminir hava avgerandi leiklutir í at regulera fysiologiskar virksemi og katalysera stoffskiftisgongdir.